Prije tačno 108 godina Bosna i Hercegovina našla se pred jednim od najvećih političkih preokreta svoje novije historije. Prvi svjetski rat još nije bio završen, ali je bilo jasno da se Austro-Ugarska Monarhija raspada.
Prvi svjetski rat još nije bio završen, ali je bilo jasno da se Austro-Ugarska Monarhija raspada.
Četiri decenije nakon što je Austro-Ugarska preuzela upravu nad Bosnom i Hercegovinom, njen kraj bio je sve bliži. A tada se pred Bosnu postavilo pitanje na koje niko nije mogao dati jednostavan odgovor:
Šta će biti s Bosnom?
Upravo 20. oktobra 1918. godine formirano je Narodno vijeće SHS za Bosnu i Hercegovinu.
Glavni odbor imao je 25 članova, a Predsjedništvo pet članova. U vijeću su bili zastupljeni predstavnici sva tri naroda.
Bio je to trenutak kada se u Bosni počela organizovati nova vlast, dok se stara politička struktura Austro-Ugarske Monarhije približavala kraju.
SVE SE PROMIJENILO ZA SAMO 12 DANA
Novoformirano Narodno vijeće počelo je organizovati vlast na terenu.
Do 1. novembra 1918. godine bili su ustrojeni oružane snage i policija, kao i okružni, kotarski i seoski odbori. A onda je došao dan koji je označio kraj jedne epohe.
1. NOVEMBAR 1918.
Austro-Ugarska Monarhija predala je vlast u Bosni i Hercegovini Narodnom vijeću.
Austrougarski zemaljski poglavar, general Stjepan Sarkotić, odstupio je sa svoje funkcije, čime je vlast prešla na novu političku strukturu.Poslije gotovo četrdeset godina austrougarske uprave, jedna era bila je završena.
Ali nova era tek je počinjala.
DVA DANA KASNIJE – NOVA VLADA
Samo dva dana nakon preuzimanja vlasti dogodio se novi veliki korak.
- novembra 1918. godine imenovana je prva Narodna vlada Bosne i Hercegovine.
Imala je deset članova, a njen predsjednik bio je Atanasije ŠolaBosna i Hercegovina se tako našla u potpuno novoj političkoj stvarnosti. Ali ni to nije bio kraj velikog preokreta.
Bio je to tek početak.
A ONDA JE DOŠAO 1. DECEMBAR
Samo nekoliko sedmica kasnije uslijedio je novi historijski lom.
- decembra 1918. godine proglašeno je ujedinjenje Države Slovenaca, Hrvata i Srba sa Srbijom i nastala je Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. U tom procesu učestvovala je i delegacija Narodnog vijeća SHS, koja je brojala 28 članova, među kojima je bilo i sedam predstavnika iz Bosne i Hercegovine.
Od 20. oktobra do 1. decembra prošlo je svega 42 dana.
Za to vrijeme:
- raspadala se Austro-Ugarska Monarhija,
- promijenila se vlast u Bosni i Hercegovini,
- formirana je nova vlada,
a Bosna i Hercegovina ušla je u potpuno novu državnu zajednicu.
JE LI SE BOSNA TADA „PONOVO RODILA“?
Možda upravo tu leži odgovor na pitanje iz naslova.
Bosna nije nastala 20. oktobra 1918. godine. Njena historija je mnogo starija.
Ali 20. oktobar 1918. bio je jedan od onih dana kada se politička sudbina zemlje počela mijenjati iz temelja. Nakon raspada Austro-Ugarske otvoreno je pitanje budućeg položaja Bosne i Hercegovine.
Narodno vijeće preuzelo je vlast. Formirana je Narodna vlada.
A samo nekoliko sedmica kasnije Bosna i Hercegovina našla se u sastavu nove jugoslavenske države.
Sarajevo je u tim danima bilo središte ogromnih promjena. Proces smjene vlasti odvijao se u izuzetno složenim okolnostima, a nova vlast pokušavala je uspostaviti red i sigurnost u zemlji.
20. OKTOBAR 1918. – DATUM KOJI NE BISTE TREBALI ZABORAVITI
Danas, 108 godina kasnije, možda je lako preći preko jednog datuma u kalendaru.
Ali zamislite Sarajevo tog vremena. Rat još traje. Jedna velika evropska monarhija se raspada.
Stara vlast odlazi.
Nova vlast tek se uspostavlja.
Niko ne zna šta će donijeti naredni dan.
A samo nekoliko sedmica kasnije politička karta ovog dijela Evrope izgleda potpuno drugačije.
Zato možda vrijedi još jednom postaviti ono jednostavno pitanje:
JE LI BOSNA NA DANAŠNJI DAN PONOVO ROĐENA?
Ne kao zemlja koja tada prvi put nastaje. Nego kao zemlja koja je tog dana ponovo ušla u jednu potpuno novu i neizvjesnu historijsku epohu.
20. oktobar 1918. Datum koji je vrijedan pamćenja.